غلامعلى صفايى
423
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
شاهد : در تبديل نون تأكيد خفيفه در « ليكونن » به الف مىباشد كه به « ليكونا » تغيير داده شده است . 2 - نون تنوين اسم منصوب در غير لغت ربيعه ، مانند « رأيت زيدا » كه شاهد در تبديل تنوين نصب « زيدا » به الف است كه به صورت « زيدا » تغيير كرده است . ولى در لغت ربيعه ، تنوين اسم منصوب به همراه الف كرسى در هنگام وقف ، حذف شده و حرف قبل از الف ، ساكن شده و بر آن وقف مىشود ، لذا در مثال بالا مىگويند : « رأيت زيد » . و لا يجوز : بايد توجه داشت كه الف بدل فقط در مورد همين دو نون تأكيد و نون تنوين مىباشد و در اين الف ، شرط است كه آن تنوين و نون جزء ذات كلمه نباشد به همين خاطر اين بدليت الف فقط در نون تأكيد خفيفه و ثقيله و تنوين وجود دارد كه اين سه ، جزء حروف كلمه قبل شمرده نمىشود لذا جايز نيست آن الفى كه بدل از جزء و يكى از حروف كلمه مىباشد از اين قسم شمرده شود ، به همين جهت الف بدل از نون « إذن » كه به صورت « إذا » تغيير پيدا مىكند و همچنين الف تكثير كه عبارت است از الفى كه براى زياد شدن حروف يك كلمه به آن كلمه داده مىشود مانند الف « قبعثرى » و همچنين الف تأنيث مانند « حبلى » و الف الحاق كه عبارت است از الفى كه به يك كلمه داده مىشود تا وزن آن كلمه همانند وزن كلمه ديگر گردد و احكام آن را پيدا كند ، مانند الف « ارطى » كه به كلمهء « ارط » ملحق شده تا وزن آن « فعلل » شود و همانند « جعفر » گردد تا تمامى احكام آن را پيدا كند و همچنين الف اطلاق شعرى نيز جايز نيست از اين قسم شمرده شود ، مانند قول خالد بن معدان طائى كه از تابعين بوده و در مجلس يزيد در آن هنگام كه رأس مطهر سيد الشهداء عليه السّلام را ديد اين ابيات را سرود : جاؤوا برأسك يا ابن بنت محمد * مترّملا بد مائه ترميلا و كأنّما بك ابن بنت محمد * قتلوا جهارا عامدين رسولا قتلوك عطشانا و لمّا يرقبوا * في قتلك التأويل و التنزيلا « و يكبّرون بأن قتلت و إنّما * قتلوا بك التّكبير و التّهليلا » « 1 »
--> ( 1 ) - البداية و النهاية : 5 - 6 / 233 ، أعيان الشيعة : 1 / 623 .